انواع ماسک سه لایه و کاربرد های مختلف آن ها چیست؟

انواع ماسک سه لایه از نظر کاربرد شامل ماسک جراحی، ماسک دندان‌پزشکی، ماسک پزشکی و پرستاری، ماسک پارچه‌ای و ماسک اسپان باند است. اساس همه آن‌ها یکی است: لایه بیرونی آب‌گریز، لایه میانی که نقش فیلتر دارد و لایه داخلی نرم و جاذب رطوبت؛ تفاوتشان در جنس، محل استفاده و یکبار مصرف یا قابل شست‌وشو بودن است.

ماسکی که در بازار با نام ماسک سه لایه شناخته می‌شود، معمولاً ماسک یکبار مصرف کش‌داری است که ظاهری شبیه ماسک جراحی دارد و برای استفاده روزمره هم به کار می‌رود.

ماسک سه لایه چیست؟

ماسک سه لایه ماسکی است که از سه لایه با وظیفه‌های متفاوت ساخته می‌شود: لایه بیرونی آب‌گریز، لایه میانی فیلتر و لایه داخلی آب‌دوست. ماسک‌های جراحی، پزشکی، دندان‌پزشکی و پرستاری معمولاً سه لایه‌اند و ماسک‌هایی که بیش از سه لایه دارند، ماسک چندلایه نامیده می‌شوند.

لایه داخلی: آب‌دوست و در تماس با صورت

لایه داخلی که مستقیم با صورت تماس دارد، نرم و آب‌دوست (هیدروفیل) طراحی می‌شود تا رطوبت و قطرات بازدم را جذب کند و صورت خشک‌تر بماند. این لایه معمولاً سفید یا روشن است و در ماسک‌های یکبار مصرف، اغلب از پارچه اسپان باند پلی‌پروپیلن ساخته می‌شود.

لایه میانی: فیلتر ماسک

لایه میانی نقش فیلتر را دارد و مهم‌ترین لایه ماسک صورت است. در ماسک‌های یکبار مصرف، این لایه معمولاً از پارچه نبافته ملت‌بلون (Melt-blown) از جنس پلی‌پروپیلن ساخته می‌شود که الیاف بسیار ریزی دارد.

لایه بیرونی: آب‌گریز و رو به بیرون

لایه بیرونی آب‌گریز یا هیدروفوب است؛ یعنی آب روی سطح آن پخش یا جذب نمی‌شود. این لایه طوری طراحی می‌شود که قطرات و پاشش‌های بیرونی روی سطح بمانند و کمتر به لایه‌های زیرین نفوذ کنند. در ماسک‌های یکبار مصرف، لایه بیرونی معمولاً از پارچه اسپان باند پلی‌پروپیلن است و در بیشتر مدل‌ها رنگی است؛ همین رنگ به تشخیص طرف بیرونی ماسک کمک می‌کند. برای شناخت بیشتر این پارچه، مقاله پارچه اسپان باند چیست را بخوانید.

ماسک سه لایه‌ی جراحی

ماسک جراحی سه لایه، که به آن ماسک اتاق عمل هم می‌گویند، ماسکی است که پزشکان و کارکنان اتاق عمل هنگام جراحی می‌پوشند و استفاده از آن از الزامات بهداشتی اتاق عمل است. این ماسک طوری طراحی شده که قطرات تنفسی کادر جراحی کمتر به محیط عمل و زخم باز بیمار برسد و صورت جراح هم در برابر پاشش‌های احتمالی پوشیده بماند.

ماسک جراحی فقط وقتی کارکرد خود را دارد که درست پوشیده شود؛ افراد حاضر در اتاق عمل ماسک را طوری می‌پوشند که بینی، دهان و چانه کاملاً پوشیده باشد.

ماسک سه لایه دندان‌پزشکی

دندان‌پزشکان معمولاً از ماسک جراحی سه لایه یکبار مصرف استفاده می‌کنند، چون در فاصله بسیار نزدیک با دهان بیمار کار می‌کنند و در معرض بازدم و پاشش بزاق هستند. به همین دلیل علاوه بر ماسک، از شیلد صورت یا عینک محافظ هم استفاده می‌کنند تا چشم‌ها هم در برابر پاشش بزاق، خون و تکه‌های دندان پوشیده باشد. این ماسک یکبار مصرف است و با خیس یا آلوده شدن تعویض می‌شود.

ماسک سه لایه پزشکی و پرستاری

ماسک سه لایه پزشکی و پرستاری همان ماسک یکبار مصرفی است که پزشکان، پرستاران و کادر درمان در بخش‌های بیمارستان و مراکز درمانی می‌پوشند؛ به‌خصوص هنگام مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری‌های واگیردار و در بخش‌های قرنطینه.

در شرایط عادی، کادر درمان از ماسک جراحی سه لایه استفاده می‌کند و در موقعیت‌های خاص، طبق دستورالعمل مرکز درمانی، از ماسک‌های تنفسی یا رسپیراتورهایی مانند N95. رسپیراتورها دسته‌ای جدا از ماسک سه لایه‌اند و طوری طراحی می‌شوند که لبه‌هایشان روی صورت بچسبد.

ماسک سه لایه پارچه‌ای

ماسک پارچه‌ای سه لایه با دوختن سه لایه پارچه روی هم ساخته می‌شود و قابل شست‌وشو و استفاده دوباره است. در دوره کمبود ماسک، بسیاری از مردم خودشان ماسک پارچه‌ای درست کردند و بعضی افراد هنوز به‌جای استفاده هر روزه از ماسک یکبار مصرف، ماسک پارچه‌ای قابل شست‌وشو را ترجیح می‌دهند.

ماسک پارچه‌ای وقتی کاربردی است که از همان اصل سه لایه پیروی کند: لایه بیرونی آب‌گریز، لایه میانی فیلتر و لایه داخلی آب‌دوست. کیفیت این ماسک به نوع پارچه و دوخت بستگی دارد و استاندارد یکسانی مثل ماسک‌های پزشکی ندارد؛ برای همین در محیط‌های درمانی جایگزین ماسک پزشکی نیست. ماسک پارچه‌ای را پس از هر بار استفاده بشویید و کاملاً خشک کنید.

ماسک اسپان باند

ماسک اسپان باند ماسکی است که لایه‌هایش از پارچه اسپان باند ساخته می‌شود؛ پارچه نبافته‌ای از جنس پلی‌پروپیلن که در بازار به آن پارچه سوزنی هم می‌گویند. این پارچه در وزن (گرماژ)، رنگ و ویژگی‌های مختلف تولید می‌شود و می‌تواند آب‌گریز یا آب‌دوست باشد؛ به همین دلیل در ساخت لایه‌های ماسک کاربرد دارد.

کیفیت ماسک اسپان باند به گرماژ پارچه و وجود لایه فیلتر میانی بستگی دارد؛ ماسکی که فقط از لایه‌های اسپان باند ساخته شده، با ماسکی که لایه میانی ملت‌بلون دارد یکی نیست. اسپان باند جدا از ماسک، در تولید گان، کلاه، روکفشی و دیگر لوازم یکبار مصرف بیمارستانی هم به کار می‌رود. انواع پارچه اسپان باند در رنگ‌ها و گرماژهای مختلف تولید می‌شود و برای آشنایی با نحوه ساخت آن، مقاله فرآیند تولید پارچه اسپان باند را بخوانید.

مقایسه انواع ماسک سه لایه

انواع ماسک سه لایه در ساختار پایه شبیه هم‌اند و تفاوت اصلی‌شان در محل استفاده و نحوه مصرف است:

نوع ماسک	جنس و ساختار رایج	کاربرد اصلی	نحوه مصرف
جراحی	سه لایه نبافته: اسپان باند، ملت‌بلون، اسپان باند	اتاق عمل و کارهای درمانی	یکبار مصرف
دندان‌پزشکی	همان ماسک جراحی سه لایه	مطب دندان‌پزشکی، همراه شیلد یا عینک محافظ	یکبار مصرف
پزشکی و پرستاری	سه لایه نبافته، مشابه ماسک جراحی	بخش‌های بیمارستان و مراکز درمانی	یکبار مصرف
پارچه‌ای	سه لایه پارچه دوخته‌شده	استفاده روزمره غیر درمانی	قابل شست‌وشو
اسپان باند	لایه‌های اسپان باند، با یا بدون لایه ملت‌بلون	استفاده روزمره	معمولاً یکبار مصرف

ماسک سه لایه معمولی که برای استفاده روزمره تهیه می‌شود، از نظر ظاهر شبیه ماسک جراحی است. اگر برای محیط درمانی ماسک لازم دارید، ماسکی را انتخاب کنید که کاربرد پزشکی و مشخصات تولیدکننده روی بسته‌بندی آن درج شده باشد.

نکات استفاده درست از ماسک سه لایه

ماسک وقتی کارکرد مورد انتظار را دارد که درست پوشیده و به‌موقع تعویض شود. این توصیه‌های عمومی را رعایت کنید:

1. پیش از پوشیدن ماسک، دست‌ها را بشویید یا ضدعفونی کنید.
2. طرف رنگی را رو به بیرون و لبه دارای سیم فلزی را بالا قرار دهید؛ اگر دو طرف هم‌رنگ است، راهنمای روی بسته‌بندی را ملاک قرار دهید.
3. کش‌ها را پشت گوش بیندازید، سیم را روی بینی فشار دهید و چین‌های ماسک را باز کنید تا بینی، دهان و چانه پوشیده شود.
4. در طول استفاده به جلوی ماسک دست نزنید و آن را زیر چانه پایین نکشید.
5. ماسک یکبار مصرف را وقتی خیس، کثیف یا آسیب‌دیده شد عوض کنید؛ آن را نشویید و دوباره استفاده نکنید.
6. ماسک را از کش‌ها بردارید، در سطل دربسته بیندازید و دوباره دست‌ها را بشویید.

ماسک‌های یکبار مصرف معمولاً در بسته‌های 50، 75 یا 100 عددی عرضه می‌شوند؛ آن‌ها را در بسته‌بندی دربسته و جای خشک و تمیز نگه دارید و هر ماسک را فقط هنگام استفاده از بسته بیرون بیاورید. برای دیدن دیگر اقلام بهداشتی، دسته لوازم یکبار مصرف و بهداشتی را ببینید.

سؤالات متداول

کدام لایه ماسک سه لایه رو به بیرون است؟

در بیشتر ماسک‌های سه لایه یکبار مصرف، طرف رنگی همان لایه بیرونی آب‌گریز است و باید رو به بیرون باشد و طرف سفید و نرم رو به صورت قرار می‌گیرد. لبه‌ای که سیم فلزی دارد بالای بینی می‌نشیند؛ اگر دو طرف ماسک هم‌رنگ است، راهنمای روی بسته‌بندی را ملاک قرار دهید.

ماسک سه لایه جراحی با ماسک پارچه‌ای چه فرقی دارد؟

ماسک جراحی سه لایه از لایه‌های نبافته اسپان باند و ملت‌بلون ساخته می‌شود و یکبار مصرف است. ماسک پارچه‌ای از چند لایه پارچه دوخته می‌شود، قابل شست‌وشو است و کیفیتش به نوع پارچه و دوخت بستگی دارد؛ به همین دلیل در محیط‌های درمانی جایگزین ماسک جراحی نیست.

ماسک سه لایه را چند بار می‌توان استفاده کرد؟

ماسک سه لایه یکبار مصرف برای یک بار استفاده ساخته شده است و شستن یا استفاده دوباره از آن توصیه نمی‌شود. این ماسک را هر وقت خیس، کثیف یا آسیب‌دیده شد عوض کنید. از میان انواع ماسک سه لایه، فقط ماسک پارچه‌ای برای شست‌وشو و استفاده دوباره طراحی شده است.

لایه میانی ماسک از چه جنسی است؟

لایه میانی ماسک‌های یکبار مصرف معمولاً پارچه نبافته ملت‌بلون از جنس پلی‌پروپیلن است. این لایه با الیاف بسیار ریز نقش فیلتر ماسک را دارد و مهم‌ترین لایه آن به حساب می‌آید.

ماسک سه لایه با ماسک N95 چه تفاوتی دارد؟

ماسک سه لایه روی صورت آزادتر قرار می‌گیرد و برای استفاده روزمره و کارهای معمول درمانی به کار می‌رود. ماسک N95 در دسته جداگانه‌ای به نام ماسک‌های تنفسی یا رسپیراتور قرار می‌گیرد که طوری طراحی می‌شوند که لبه‌هایشان روی صورت بچسبد. کادر درمان این ماسک‌ها را در موقعیت‌های خاص و طبق دستورالعمل مراکز درمانی استفاده می‌کند.