همه چیز درباره پارچه اسپان باند (معرفی کامل)
پارچه اسپان باند از رشته‌های پیوسته پلی‌پروپیلن ساخته می‌شود که بدون تار و پود با حرارت به هم جوش می‌خورند. سبکی، عبور هوا، آب‌گریزی و هزینه پایین مزیت‌های اصلی آن است و حساسیت به حرارت و اتو، دوام کم در شست‌وشوی مکرر، آسیب‌پذیری در برابر نور خورشید و تجزیه‌نشدن در طبیعت، معایب اصلی آن.
فهرست مطالب
پارچه اسپان باند (Spunbond) پارچه‌ای نبافته است که از رشته‌های پیوسته پلی‌پروپیلن ساخته می‌شود؛ رشته‌ها بدون تار و پود روی هم پخش می‌شوند و با حرارت به هم جوش می‌خورند. مزیت‌های اصلی آن سبکی، عبور هوا، آب‌گریزی و هزینه پایین است و معایب اصلی‌اش حساسیت به حرارت و اتو، دوام کم در شست‌وشوی مکرر، آسیب‌پذیری در برابر نور خورشید و تجزیه‌نشدن در طبیعت است.
در بازار به این پارچه نبافته، بی‌بافت یا «پارچه سوزنی» هم می‌گویند. در این مطلب از تورنگ جنس، روش تولید و مزایا و معایب اسپان باند را در عمل بررسی و آن را با پارچه‌های رایج دیگر مقایسه می‌کنیم. اگر قصد تهیه خود پارچه را دارید، گرماژها و رنگ‌های موجود در صفحه خرید پارچه اسپان باند آمده است. برای تعریف پایه، انواع و راهنمای انتخاب گرماژ هم مطلب پارچه اسپان باند چیست را بخوانید.
جنس پارچه اسپان باند چیست؟
جنس پارچه اسپان باند در بیشتر موارد پلی‌پروپیلن (PP) است؛ پلیمری سبک که آب جذب نمی‌کند و ذوب و رشته‌کردن آن ارزان تمام می‌شود. نوع پلی‌استری (PET) هم تولید می‌شود، اما بیشتر در مصارف فنی مثل فیلتر و عایق به کار می‌رود و اسپان باندهایی که در ساک، کاور و بسته‌بندی می‌بینید معمولاً پلی‌پروپیلنی هستند.
چند ویژگی مهم اسپان باند مستقیماً از جنس پلی‌پروپیلن می‌آید:
- آب‌گریزی: الیاف آب را جذب نمی‌کنند؛ برای همین پارچه زود خشک می‌شود و رطوبت را در خود نگه نمی‌دارد.
- حساسیت به حرارت: پلی‌پروپیلن در حدود 160 تا 165 درجه سانتی‌گراد ذوب می‌شود و پیش از آن نرم می‌شود؛ به همین دلیل اتوی داغ پارچه را جمع یا سوراخ می‌کند.
- حساسیت به نور خورشید: پرتو فرابنفش به‌مرور زنجیره‌های پلی‌پروپیلن را می‌شکند و پارچه را شکننده می‌کند، مگر اینکه در تولید افزودنی ضد UV به آن اضافه شده باشد.
- افزودنی‌ها: رنگ با مستربچ رنگی به مذاب اضافه می‌شود و برخی گریدها افزودنی ضد UV یا آنتی‌باکتریال دارند؛ پس خاصیت آنتی‌باکتریال ویژگی همه اسپان باندها نیست.
در بازار ایران به اسپان باند «پارچه سوزنی» هم گفته می‌شود. از نظر فنی، نبافته سوزنی (Needle Punch) روش اتصال دیگری دارد و الیاف آن با سوزن‌های خاردار در هم قفل می‌شوند، اما در خرید روزمره این دو نام معمولاً به جای هم به کار می‌روند.
فرایند تولید پارچه اسپان باند چگونه است؟
اسپان باند در یک خط پیوسته تولید می‌شود: گرانول پلیمر از یک سر خط وارد می‌شود و از سر دیگر، رول پارچه بیرون می‌آید. ریسندگی و بافندگی جداگانه در کار نیست و همین، سرعت تولید را بالا و قیمت تمام‌شده را پایین نگه می‌دارد.
- ذوب: گرانول پلی‌پروپیلن همراه با مستربچ رنگ و افزودنی‌ها در اکسترودر ذوب می‌شود.
- رشته‌سازی: مذاب از صفحه‌ای پر از سوراخ‌های ریز به نام اسپینرت عبور می‌کند و به رشته‌های پیوسته تبدیل می‌شود.
- کشش و خنک‌سازی: جریان هوا رشته‌ها را می‌کشد، نازک و خنک می‌کند تا استحکام بگیرند.
- تشکیل لایه: رشته‌ها به‌صورت نامنظم روی یک تسمه متحرک می‌نشینند و لایه‌ای یکنواخت به نام وب می‌سازند.
- اتصال حرارتی: وب از میان غلتک‌های داغ (کلندر) عبور می‌کند و رشته‌ها در نقاط تماس به هم جوش می‌خورند. نقش‌های ریز نقطه‌ای یا لوزی روی سطح اسپان باند، جای همین غلتک‌هاست.
- رول و برش: پارچه رول می‌شود و پس از کنترل گرماژ و عرض، برای برش، چاپ یا دوخت آماده است.
گرماژ، یعنی وزن هر متر مربع پارچه، در همین خط با سرعت تسمه و مقدار مذاب تنظیم می‌شود. گرماژهای پایین برای ماسک و لباس یک‌بارمصرف و گرماژهای بالاتر برای ساک دستی و کاور به کار می‌روند؛ برای نمونه، مطلب ویژگی‌ها و کاربردهای اسپان باند 40 گرمی مصارف سبک و بهداشتی را بررسی کرده و مطلب کاربردهای اسپان باند 70 گرمی مصارفی مثل ساک دستی و کشاورزی را.
مزایای پارچه اسپان باند
مزیت اصلی اسپان باند این است که با هزینه کم، پارچه‌ای سبک، تمیز و یکنواخت به دست می‌دهد. جدول زیر هر مزیت را با دلیل فنی آن و جایی که بیشتر به کار می‌آید نشان می‌دهد.
| مزیت | دلیل | کجا به کار می‌آید |
|---|---|---|
| وزن سبک | چگالی پلی‌پروپیلن پایین است و ساختار نبافته، متخلخل | ساک تبلیغاتی، کاور لباس، محصولات یک‌بارمصرف |
| عبور هوا | فضای خالی میان رشته‌ها هوا را عبور می‌دهد | پوشش گیاهان، کاور مبلمان و پوشاک |
| آب‌گریزی | پلی‌پروپیلن آب جذب نمی‌کند | کیسه برنج و حبوبات، پوشش‌های محافظ |
| هزینه تولید پایین | تولید پیوسته از گرانول تا رول، بدون ریسندگی و بافندگی | تیراژ بالا، مثل ساک همایش و نمایشگاه |
| ریش‌نشدن لبه برش | تار و پودی ندارد که از هم باز شود | برش مستقیم بدون سردوزی در کاور و کیسه |
| دوخت حرارتی | لبه‌ها با حرارت یا امواج التراسونیک به هم جوش می‌خورند | تولید انبوه ساک و کیسه |
| تنوع گرماژ و رنگ | گرماژ و رنگ در خط تولید تنظیم می‌شود | از ماسک تا ساک دستی و کاور |
همین ویژگی‌ها اسپان باند را به جنس رایج ساک‌های تبلیغاتی تبدیل کرده است؛ نمونه آن ساک اسپان باند دوخت حرارتی است.
معایب پارچه اسپان باند
معایب اسپان باند بیشتر از جنس پلی‌پروپیلن و ساختار نبافته آن می‌آید و بیشترشان با انتخاب گرماژ مناسب یا استفاده درست کم‌اثر می‌شوند.
| عیب | علت | راهکار |
|---|---|---|
| حساسیت به حرارت و اتو | پلی‌پروپیلن در حدود 160 تا 165 درجه ذوب می‌شود | اتو نکنید و پارچه را دور از منبع گرما نگه دارید |
| دوام کم در شست‌وشوی مکرر | اتصال نقطه‌ای رشته‌ها با سایش و چرخش ماشین لباسشویی ضعیف می‌شود | شست‌وشوی دستی با آب سرد و خشک کردن در سایه |
| آسیب در برابر نور خورشید | پرتو فرابنفش زنجیره پلی‌پروپیلن را می‌شکند | برای فضای باز و کشاورزی، نوع دارای افزودنی ضد UV |
| مقاومت سایشی کمتر از پارچه بافته | رشته‌ها فقط در نقاط جوش به هم متصل‌اند | گرماژ بالاتر برای ساک‌های پرمصرف |
| نرمی کمتر | سطح صاف و کمی خشک پارچه نبافته | پارچه بافته برای لباس روزمره؛ اسپان باند برای لباس یک‌بارمصرف و لایی |
| تنوع طرح محدود | تولید بیشتر به‌صورت تک‌رنگ | چاپ سیلک یا ترانسفر روی پارچه |
| تجزیه‌نشدن در طبیعت | پلی‌پروپیلن پلاستیک است و زیست‌تخریب‌پذیر نیست | استفاده چندباره و تحویل به بازیافت |
درباره عیب آخر یک عدد مستند وجود دارد: طبق ارزیابی چرخه عمر آژانس محیط زیست بریتانیا (2011)، ساک ساخته‌شده از پلی‌پروپیلن نبافته باید دست‌کم 11 بار استفاده شود تا اثر گرمایشی آن از کیسه نایلونی یک‌بارمصرف کمتر شود. یعنی ساک اسپان باند فقط وقتی انتخاب سبزتری است که واقعاً چند بار استفاده شود.
در گرماژهای بالا عبور هوا کم می‌شود و پارچه در تماس طولانی با بدن گرم و مرطوب حس می‌شود؛ برای همین اسپان باند ضخیم برای کاور و ساک مناسب‌تر است تا پوشاک. برای رفع محدودیت طرح هم روش‌های چاپ روی اسپان باند را ببینید.
مقایسه اسپان باند با متقال، کنفی و پلی‌استر بافته
اگر بین اسپان باند و یک پارچه بافته مردد هستید، جدول زیر تفاوت‌های اصلی را نشان می‌دهد. مقایسه کیفی است و عملکرد واقعی هر پارچه به گرماژ، تراکم بافت و کیفیت دوخت بستگی دارد.
| ویژگی | اسپان باند | متقال | کنفی (جوت) | پلی‌استر بافته |
|---|---|---|---|---|
| جنس الیاف | پلی‌پروپیلن | پنبه یا مخلوط پنبه | الیاف گیاهی جوت | پلی‌استر |
| ساختار | نبافته، رشته‌های جوش‌خورده | بافته | بافته با الیاف درشت | بافته |
| رفتار در برابر آب | آب جذب نمی‌کند | آب جذب می‌کند | آب جذب می‌کند و خیس‌ماندن به آن آسیب می‌زند | آب کمی جذب می‌کند |
| شست‌وشو | محدود و ملایم | قابل شست‌وشو؛ در آب داغ آب می‌رود | توصیه نمی‌شود؛ تمیز کردن موضعی | قابل شست‌وشو |
| اتو | توصیه نمی‌شود | بله | با بخار و دمای متوسط | با دمای پایین |
| سطح هزینه | کمتر از سه پارچه دیگر | بیشتر از اسپان باند | بیشتر از اسپان باند | بیشتر از اسپان باند |
| کاربرد رایج | ساک تبلیغاتی، کاور، کیسه برنج | ساک خرید، کیسه نان و برنج | گونی، کیسه قهوه و برنج | ساک و کیف پرمصرف |
برای انتخاب پارچه مناسب ساک دستی، مطلب بگ پارچه‌ای از چه جنسی باشد این مقایسه را با جزئیات ساک خرید بررسی کرده است.
سؤالات متداول درباره پارچه اسپان باند
اسپان باند از چه جنسی است؟
بیشتر اسپان باندهای بازار از پلی‌پروپیلن ساخته می‌شوند؛ پلیمری سبک و آب‌گریز. نوع پلی‌استری هم وجود دارد که بیشتر در فیلتر و عایق‌های فنی استفاده می‌شود.
آیا پارچه اسپان باند ضد آب است؟
اسپان باند آب‌گریز است، یعنی آب را جذب نمی‌کند، اما ضد آب کامل نیست و آب از منافذ و درزهای دوخت عبور می‌کند. برای ضدآب واقعی از نوع لمینت‌شده با فیلم پلاستیکی استفاده می‌شود.
می‌توان اسپان باند را شست یا اتو کرد؟
شست‌وشوی دستی و ملایم با آب سرد ممکن است، اما شست‌وشوی مکرر در ماشین لباسشویی پارچه را زود فرسوده می‌کند. اتو کردن توصیه نمی‌شود، چون پلی‌پروپیلن در حدود 160 درجه ذوب می‌شود و زودتر از آن نرم می‌شود.
اسپان باند سه لایه یا SMS چیست؟
SMS پارچه‌ای سه‌لایه است که دو لایه بیرونی آن اسپان باند و لایه میانی آن ملت‌بلون (Meltblown) با الیاف بسیار ریز است. لایه میانی نقش فیلتر را دارد و به همین دلیل SMS در گان، شان و ماسک پزشکی به کار می‌رود.
آیا اسپان باند برای دوخت لباس مناسب است؟
برای لباس یک‌بارمصرف، لایی و آستر بله، اما برای لباس روزمره نه؛ چون نرمی پارچه بافته را ندارد، در گرماژهای بالا هوای کمی عبور می‌دهد و در برابر شست‌وشو و اتو دوام نمی‌آورد.
چرا روی پارچه اسپان باند نقش لوزی یا نقطه‌ای دیده می‌شود؟
این نقش‌ها جای غلتک‌های داغ کلندر است که در مرحله اتصال حرارتی، رشته‌ها را در همان نقاط به هم جوش می‌دهند. این نقش طرح چاپی نیست و جزئی از ساختار پارچه است.
مطالب و صفحات مرتبط
نظرات کاربران
هنوز نظری ثبت نشده
اولین نفری باشید که نظر می‌دهد.
ثبت نظر
نظرات شما پس از بررسی منتشر خواهد شد. لطفاً نظرات سازنده و مفید ارسال کنید.
نظر شما با موفقیت ثبت شد!
خطا در ارسال نظر. لطفاً دوباره تلاش کنید.