معرفی انواع روش های چاپ بسته بندی

روش‌های چاپ بسته‌بندی در دو گروه کلی قرار می‌گیرند: روش‌هایی که به کلیشه، سیلندر یا شابلون نیاز دارند، مثل فلکسو، افست، هلیوگراور و سیلک، و چاپ دیجیتال که بدون کلیشه و مستقیم از فایل انجام می‌شود. انتخاب درست به جنس بسته، تعداد، کیفیت مورد نیاز و جلوه‌ای که می‌خواهید بستگی دارد.

• جعبه مقوایی: معمولاً افست و در تعداد کم، دیجیتال.
• پاکت و ساک کاغذی: افست یا فلکسو، بسته به تیراژ و نوع کاغذ.
• نایلون، نایلکس و فیلم‌های بسته‌بندی: فلکسو و هلیوگراور؛ در تعداد کم سیلک.
• لیبل و برچسب: فلکسو، افست یا دیجیتال، بسته به تیراژ.
• بطری، درب و اجسام منحنی: سیلک و تامپو.

انواع روش‌های چاپ بسته‌بندی محصولات

هر کدام از روش‌های چاپ بسته‌بندی برای جنس، تیراژ و کیفیت خاصی مناسب است و نوع محصول هم شرایط را تغییر می‌دهد: روی بسته‌بندی مواد غذایی، تاریخ تولید و انقضا باید در برابر سرما و رطوبت پاک نشود و روی بسته‌بندی دارویی، متن‌های ریزی مثل دستور مصرف باید خوانا باشند. اگر برای محصول خودتان دنبال چاپ اختصاصی هستید، صفحه‌های چاپ جعبه و چاپ پاکت بسته‌بندی گزینه‌های اجرایی را نشان می‌دهند.

1. چاپ فلکسو یا فلکسوگرافی (Flexography)

فلکسو یک روش چاپ برجسته است: طرح روی کلیشه‌ای منعطف، معمولاً از جنس فتوپلیمر، برجسته شده و مرکب روان از سطح برجسته مستقیم به متریال منتقل می‌شود. مرکب‌های فلکسو، که اغلب پایه آب یا پایه حلال‌اند، سریع خشک می‌شوند و چاپ رول‌به‌رول با سرعت بالا را ممکن می‌کنند.

• متریال: نایلون و فیلم‌های پلاستیکی، کاغذ و پاکت کاغذی، فویل آلومینیوم، لیبل و کارتن.
• تیراژ مناسب: متوسط تا بالا؛ برای هر رنگ کلیشه جداگانه ساخته می‌شود و در تعداد کم به‌صرفه نیست.
• مزایا و محدودیت: سریع و سازگار با متریال‌های متنوع؛ جزئیات خیلی ریز و تصاویر عکاسی معمولاً محدودتر از افست و هلیوگراور درمی‌آیند.

درباره قالب این روش، مقاله کلیشه چاپ چیست را ببینید.

2. چاپ اسکرین یا سیلک اسکرین

در چاپ سیلک، مرکب با راکل از منافذ باز یک توری (شابلون) عبور می‌کند و بخش‌هایی از توری که با امولسیون بسته شده‌اند جلوی مرکب را می‌گیرند. لایه مرکب ضخیم‌تر است و رنگ‌ها پرجلوه و بادوام می‌شوند.

• متریال: کاغذ و کارتن، پارچه (لباس، کیف، کفش و ساک)، فلز، شیشه و بسته‌های پلاستیکی.
• تیراژ مناسب: کم تا متوسط؛ سیلک دستی کند است و مهارت می‌خواهد، اما شابلونش کم‌هزینه است.
• مزایا و محدودیت: روی سطوح متنوع و حتی منحنی کار می‌کند؛ هر رنگ شابلون جداگانه می‌خواهد و طرح‌های پرجزئیات در آن دشوارند.

مراحل عملی این روش را در آموزش نحوه کار با دستگاه چاپ سیلک ببینید.

3. چاپ دیجیتال

چاپ دیجیتال طرح را بدون کلیشه و مستقیم از فایل چاپ می‌کند و سه شیوه رایج آن جوهرافشان (با جوهر مایع)، لیزری (با پودر تونر) و حرارتی است. چون آماده‌سازی کوتاهی دارد و هزینه کلیشه حذف می‌شود، برای تیراژ کم، نمونه‌سازی و کارهای فوری مناسب است؛ اما در تیراژهای بالا هزینه هر عدد معمولاً از افست و فلکسو بیشتر می‌شود.

• متریال: کاغذ و مقوا، لیبل، و با جوهرهای مخصوص مثل UV، شیشه و پلاستیک.
• کاربرد: جعبه و لیبل در تعداد کم، کاتالوگ و پوستر، کارت ویزیت و طرح‌های شخصی‌سازی‌شده.

روند کامل این روش را در مقاله فرآیند چاپی مدرن بخوانید. نسخه دیجیتال تکنیک چاپ UV و چاپ DTF و UV DTF هم بدون کلیشه کار می‌کنند و برای چاپ روی اجسام و متریال‌های خاص در تعداد کم به کار می‌روند.

4. چاپ طلاکوب یا نقره‌کوب

طلاکوب در واقع یک مرحله تزئینی است: کلیشه فلزی داغ، فویل طلایی، نقره‌ای یا رنگی را با فشار روی سطح می‌چسباند و طرحی براق، فلزی و ماندگار ایجاد می‌کند که با مرکب معمولی به دست نمی‌آید. چون کلیشه و یک مرحله جداگانه می‌خواهد، از چاپ ساده پرهزینه‌تر است و معمولاً فقط برای بخشی از طرح، مثل لوگو یا نوشته، به کار می‌رود.

• متریال: کاغذ و مقوا، چرم و پارچه، و برخی پلاستیک‌ها.
• کاربرد: بسته‌بندی‌های لوکس، جلد کاتالوگ و کارت ویزیت خاص.

5. چاپ طلقی

چاپ طلقی یعنی چاپ روی طلق، ورق پلاستیکی شفاف یا مات که در جعبه‌های خاص و استیکرهای روی بسته‌ها به کار می‌رود. طلق مرکب را جذب نمی‌کند، پس معمولاً از جوهرهای UV استفاده می‌شود که با تابش نور UV فوراً خشک می‌شوند. چاپ طلقی روی انواع مات، براق و پلکسی‌گلاس و بسته به تعداد با UV دیجیتال، سیلک یا افست UV انجام می‌شود؛ روی طلق شفاف معمولاً یک لایه سفید زیر رنگ‌ها چاپ می‌کنند تا رنگ‌ها کم‌جان نشوند.

6. چاپ هلیوگراور (روتوگراور)

هلیوگراور، که روتوگراور هم نامیده می‌شود، یک روش چاپ گود است. طرح روی سیلندرهای فلزی با سطح مسی حکاکی می‌شود؛ مرکب در حفره‌های ریز سیلندر می‌نشیند، تیغه‌ای مرکب اضافه را پاک می‌کند و حفره‌ها مرکب را به فیلم یا کاغذ می‌دهند. هر رنگ سیلندر جداگانه‌ای دارد.

• متریال: فیلم‌های بسته‌بندی منعطف مثل سلفون و لفاف تنقلات، و کاغذ.
• تیراژ مناسب: بسیار بالا؛ ساخت سیلندر پرهزینه است اما سیلندر عمر طولانی دارد.
• مزایا و محدودیت: کیفیت تصویر بالا و رنگ یکنواخت؛ برای تعداد کم یا طرح‌هایی که زود عوض می‌شوند مناسب نیست.

7. چاپ افست یا لیتو

افست (لیتوگرافی) یک روش چاپ مسطح است: روی صفحه آلومینیومی، بخش‌های طرح مرکب چرب و بقیه سطح آب را می‌پذیرند و مرکب از صفحه روی یک لاستیک (بلانکت) و سپس روی کاغذ یا مقوا منتقل می‌شود. افست از روش‌های پرکاربرد چاپ انبوه در ایران است و چون اپراتور جریان مرکب را دقیق کنترل می‌کند، رنگ‌ها یکنواخت ثبت می‌شوند.

• متریال: کاغذ و مقوا؛ جعبه‌های مقوایی، ساک و پاکت کاغذی، لیبل کاغذی و کاتالوگ.
• تیراژ مناسب: متوسط تا بالا؛ هزینه صفحه و آماده‌سازی، آن را برای تعداد خیلی کم گران می‌کند.
• مزایا و محدودیت: دقت رنگ و جزئیات بالا و مناسب تصاویر عکاسی؛ بیشتر برای کاغذ و مقوا به کار می‌رود و برای نایلون و فیلم‌های منعطف روش رایجی نیست.

اگر بین افست و دیجیتال مردد هستید، مطلب تفاوت چاپ دیجیتال و افست چیست؟ را بخوانید.

8. چاپ لترپرس (Letterpress)

لترپرس از قدیمی‌ترین روش‌های چاپ برجسته است: حروف یا کلیشه برجسته، که در گذشته فلزی بود و امروز اغلب فتوپلیمری است، مرکب می‌گیرد و با فشار روی کاغذ نقش می‌زند. این فشار روی کاغذ ضخیم اثر فرورفتگی ظریفی می‌گذارد که امروز جلوه‌ای لوکس به حساب می‌آید. لترپرس کندتر است و بیشتر برای متن، لوگو و طرح‌های ساده روی کارت ویزیت، تگ و بسته‌بندی‌های دست‌ساز در تعداد کم به کار می‌رود.

9. چاپ ترموگرافی (Thermography)

در ترموگرافی، روی مرکب هنوز خیس چاپ، که معمولاً افست است، پودر رزین پاشیده می‌شود و با حرارت، پودر ذوب و برجسته می‌شود. نتیجه، طرحی برجسته، براق و قابل لمس است. ترموگرافی بیشتر روی کاغذ و مقوا، مثل کارت ویزیت، کارت دعوت و تگ‌های بسته‌بندی هدیه، به کار می‌رود و برای سطوح حساس به گرما مناسب نیست.

10. چاپ تامپو

تامپو برای چاپ روی سطوح منحنی، گرد و ناهموار به کار می‌رود. طرح در یک کلیشه فلزی یا پلیمری گود شده است؛ پد سیلیکونی نرم، مرکب را از این فرورفتگی برمی‌دارد و با شکل گرفتن روی جسم، آن را منتقل می‌کند. دستگاه‌ها نیمه‌اتوماتیک یا اتوماتیک‌اند و پدها در سختی‌های نرم، معمولی و سخت ساخته می‌شوند. تامپو برای لوگوی کوچک روی درب ظروف، خودکار و اقلام تبلیغاتی مناسب است، اما سطح چاپ بزرگ را پوشش نمی‌دهد.

مقایسه روش‌های چاپ بسته‌بندی در یک جدول

تیراژ در این جدول نسبی است و حداقل تعداد واقعی را هر چاپخانه بر اساس دستگاه و متریال تعیین می‌کند.

روش	قالب چاپ	متریال رایج	تیراژ مناسب	نقطه قوت
فلکسو	کلیشه برجسته منعطف	نایلون، فیلم، کاغذ، لیبل، کارتن	متوسط تا بالا	سرعت و تنوع متریال
سیلک	شابلون توری	پارچه، شیشه، پلاستیک، کاغذ	کم تا متوسط	لایه مرکب ضخیم و پرجلوه
دیجیتال	بدون کلیشه	کاغذ، مقوا، لیبل	کم	بدون هزینه کلیشه، آماده‌سازی سریع
طلاکوب	کلیشه فلزی داغ و فویل	کاغذ، مقوا، چرم	کم تا بالا	جلوه فلزی و براق
طلقی	بسته به روش اجرا	طلق شفاف و مات	کم تا بالا، بسته به روش	چاپ روی سطح شفاف
هلیوگراور	سیلندر حکاکی‌شده	فیلم‌های منعطف، کاغذ	بسیار بالا	کیفیت تصویر و ثبات رنگ
افست	صفحه آلومینیومی مسطح	کاغذ و مقوا	متوسط تا بالا	دقت رنگ و جزئیات
لترپرس	حروف یا کلیشه برجسته	کاغذ و مقوای ضخیم	کم	اثر فرورفته و لوکس
ترموگرافی	چاپ معمولی و پودر رزین	کاغذ و مقوا	کم تا متوسط	برجستگی براق قابل لمس
تامپو	کلیشه گود و پد سیلیکونی	اجسام منحنی و ناهموار	کم تا بالا	چاپ روی سطوح نامنظم

کدام روش چاپ برای کدام بسته‌بندی مناسب است؟

در انتخاب میان روش‌های چاپ بسته‌بندی، نقطه شروع جنس بسته است و بعد تعداد:

• جعبه و کارتن: جعبه مقوایی معمولاً افست و در تعداد کم دیجیتال چاپ می‌شود؛ کارتن را اغلب با فلکسو چاپ می‌کنند یا رویه‌ای افست‌شده رویش می‌چسبانند. نمونه‌ها را در صفحه چاپ کارتن ببینید.
• پاکت و ساک کاغذی: افست برای طرح‌های رنگی، فلکسو برای تیراژ بالا و طرح‌های ساده‌تر و سیلک برای تعداد کم؛ گزینه‌ها در صفحه چاپ پاکت آمده است.
• لیبل و برچسب: دیجیتال برای تعداد کم، فلکسو و افست برای تیراژ بالا و طلاکوب برای جلوه خاص؛ صفحه چاپ لیبل و برچسب را هم ببینید.
• نایلون، نایلکس و فیلم: فلکسو برای کیسه‌های تبلیغاتی در تیراژ متوسط و بالا، هلیوگراور برای فیلم‌های بسته‌بندی در تیراژهای خیلی بالا و سیلک برای تعداد کم. جزئیات را در مقاله چاپ روی نایلون و نایلکس و شرایط اجرا را در صفحه چاپ نایلون ببینید.
• کیسه پارچه‌ای و اسپان‌باند: معمولاً با سیلک چاپ می‌شوند؛ برای طرح‌های رنگی در تعداد کم، روش‌های انتقالی مثل DTF هم به کار می‌روند.

جمع‌بندی: روش چاپ بسته‌بندی را چطور انتخاب کنیم؟

1. جنس بسته را مشخص کنید: کاغذ و مقوا، نایلون و فیلم، پارچه، شیشه یا جسم سه‌بعدی.
2. تعداد را تخمین بزنید: برای تعداد کم دیجیتال یا سیلک، و برای تیراژ بالا روش‌های کلیشه‌دار مثل افست، فلکسو و هلیوگراور.
3. کیفیت لازم را بسنجید: تصاویر عکاسی با افست، هلیوگراور یا دیجیتال بهتر درمی‌آیند و لوگو و رنگ‌های تخت با فلکسو و سیلک.
4. جلوه‌های تزئینی را جدا ببینید: طلاکوب و ترموگرافی معمولاً مرحله‌ای اضافه روی چاپ اصلی‌اند و لترپرس بیشتر برای جلوه فرورفته در تعداد کم به کار می‌رود.
5. نمونه بگیرید: چاپ آزمایشی، رنگ و چسبندگی مرکب را روی متریال واقعی نشان می‌دهد.

برای اجرای پروژه‌های چاپی بسته‌بندی، صفحه خدمات چاپ و تبلیغات را ببینید.

سؤالات متداول

برای تیراژ کم کدام روش چاپ بسته‌بندی مناسب است؟

برای تیراژ کم، چاپ دیجیتال معمولاً مناسب‌ترین روش چاپ بسته‌بندی است، چون کلیشه ندارد و آماده‌سازی آن کم‌هزینه است. روی پارچه، شیشه یا نایلون آماده، چاپ سیلک هم برای تعداد محدود و طرح‌های ساده به‌صرفه است. افست، فلکسو و هلیوگراور به‌خاطر هزینه کلیشه و سیلندر، فقط در تیراژهای بالاتر اقتصادی می‌شوند.

چاپ افست و فلکسو چه تفاوتی دارند؟

چاپ افست با صفحه آلومینیومی مسطح کار می‌کند و مرکب را از طریق یک لاستیک واسط روی کاغذ و مقوا می‌نشاند؛ دقت رنگ و جزئیات آن بالاست و برای جعبه و ساک کاغذی رایج است. چاپ فلکسو با کلیشه برجسته و منعطف، مرکب روان را مستقیم روی نایلون، فیلم، لیبل یا کارتن منتقل می‌کند و برای چاپ رول‌به‌رول سریع مناسب‌تر است.

روی بسته‌بندی کرافت با چه روشی چاپ می‌کنند؟

روی پاکت و کاغذ کرافت معمولاً با فلکسو و مرکب‌های پایه آب، روی جعبه کرافت با افست و در تعداد کم با سیلک یا دیجیتال چاپ می‌کنند. رنگ قهوه‌ای کرافت از زیر مرکب دیده می‌شود و رنگ‌های روشن کم‌جان‌تر از روی کاغذ سفید درمی‌آیند؛ پس طرح‌های ساده با رنگ‌های تیره روی کرافت نتیجه بهتری می‌دهند.

چاپ هلیوگراور با فلکسو چه فرقی دارد؟

چاپ هلیوگراور یک روش گود است و طرح را روی سیلندرهای فلزی حکاکی می‌کند، در حالی که فلکسو با کلیشه برجسته و منعطف کار می‌کند. سیلندرهای هلیوگراور گران‌تر اما بسیار بادوام‌اند و کیفیت تصویر بالایی می‌دهند، پس برای تیراژهای خیلی بالای فیلم‌های بسته‌بندی مناسب‌اند؛ فلکسو برای تیراژ متوسط و کیسه‌های چاپی اقتصادی‌تر است.